ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ, ΠΟΛΗ ΦΙΛΙΚΗ ΠΡΟΣ ΟΛΟΥΣ
Του Οδυσσέα Ν. Σγουρού, Αρχιτέκτονα ΕΜΠ
Μέρος Β΄
ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΠΛΑΤΕΙΑ ΕΛ.ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ : Η επανάκτηση του ιστορικού πυρήνα της πόλης ως δημόσιου χώρου.
Β.1. Πλατείες του κόσμου και της πόλης μας.
Οι κεντρικές πλατείες των πόλεων αποτελούν ιστορικά τους χώρους στα όρια των αστικών τους σχηματισμών όπου εγγράφονται οι διαρκείς μετασχηματισμοί της τοπικής εξέλιξης. Αποτελούν τον δημόσιο τόπο συνάντησης και επαφής όπου εξελίσσονται καθημερινά γεγονότα κι έχουν αποτυπωθεί εμβληματικές στιγμές που σημάδεψαν τη διαδρομή κάθε περιοχής. Είναι το επίκεντρο των εκδηλώσεων της τοπικής ανθρώπινης κοινότητας που εκφράζουν την παραγωγική και την κοινωνική δυναμική και τις σημαντικές στιγμές του κοινού βίου και παράλληλα τεκμηριώνουν την ανθρώπινη περιπέτεια, τις προσδοκίες για αξιοπρέπεια και δικαιοσύνη και κυρίως την κινητοποίηση και τους αγώνες απέναντι στις ποικιλότροπες εξουσίες, με τη διαδήλωση ή τη διεκδίκηση μια καλύτερης κοινής συνθήκης για όλους. Οι πλατείες είναι οι χώροι της συνάντησης, της συλλογικής μνήμης και της κοινωνικής αφύπνισης.
Από την αρχαία αγορά στη Λατώ με τις πέτρινες βαθμίδες για το πλήθος ίσαμε την πλατεία Ελευθερίου Βενιζέλου σήμερα στον κεντρικό πυρήνα της πόλης του Αγίου Νικολάου, ο βασικός μεγάλος δημόσιος χώρος αποτελεί το «θέατρο» που υποδέχεται τη δημόσια κινητικότητα, σφυρηλατεί τους δεσμούς της συνύπαρξης και δηλώνει την εναντίωση στους μηχανισμούς της επιλεκτικής λήθης καθώς φιλοξενεί το οιονεί πεδίο δράσης και αντίστασης σε όσους θεωρούν τις κοινωνίες χώρους επόπτευσης και ελέγχου και παθητικούς αποδέκτες των επιλογών των κυρίαρχων ελίτ. Η κεντρική πλατεία μιας πόλης είναι ο χώρος που πολλαπλασιάζει την ηχώ της φωνής της ανθρώπινης κοινότητας και επιτρέπει να εκφραστεί η αγωνία και ο αγώνας της απέναντι σε εκείνους που ξεχνούν πως «ο ύπνος της λογικής γεννά τέρατα»1. Κοντολογίς οι κεντρικές πλατείες, είναι οι χώροι της καθημερινής συνάφειας και της σχόλης αλλά και οι εμβρυουλκοί της δημόσιας συμμετοχής, της κινητοποίησης και της εξέγερσης.
Είναι η πλατεία της Βαστίλης το 1789 στο Παρίσι που γκρέμισε τις μοναρχικές δεσποτείες, η Πλατεία της Πρωτομαγιάς των μαρτύρων των εργατικών αγώνων στο Σικάγο το 1886, η Κόκκινη πλατεία το 1917 στη Μόσχα που γέννησε τις φρούδες ελπίδες ενός δίκαιου κόσμου, η πλατεία Συντάγματος τον ματωμένο Δεκέμβρη του 1944 στην Αθήνα που έσβησε τα οράματα μιας δικαιότερης μετακατοχικής συνθήκης, η πλατεία της Επανάστασης στην Αβάνα το 1963 με τον Τσε να συνεπαίρνει τα πλήθη, η πλατεία Βεντσεσλάς τον Αύγουστο του 1968 στην Πράγα με νέους που αυτοπυρπολούνταν απέναντι στα ρωσικά τανκς, η πλατεία της Μονέδα2 όπου έπεσε μαχόμενος μέχρις εσχάτων απέναντι στους στασιαστές ο Σαλβαδόρ Αλιέντε στο Σαντιάγο το 1973, οι πλατείες της Νομικής και του Πολυτεχνείου στην Αθήνα όπου η νεολαία άναψε ένα φως στη σκοτεινή Ελλάδα του 1972-73, η πλατεία Τιενανμέν στη νεανική φοιτητική εξέγερση απέναντι στους γραφειοκράτες του Πεκίνου το 1984 , η πλατεία Ταχρίρ στην αραβική άνοιξη του 2011 στο Κάιρο, η πλατεία Ελευθερίας στην Τεχεράνη τα τελευταία χρόνια απέναντι στον αυταρχισμό των μουλάδων, οι δικές μας μικρές και μεγάλες πλατείες που υποδέχτηκαν και φιλοξενούν τις συλλογικές και τις θεμιτές μας διεκδικήσεις.
Ανατρέχοντας στο φωτογραφικό αρχείο του τελευταίου αιώνα, στέκομαι σε 7 στιγμιότυπα που αποτύπωσε ο φακός, στη δική μας κεντρική πλατεία. To 1933, στο ημιτελές ακόμη Ηρώον που κατασκευάστηκε την περίοδο μετά το 1929 για τον εορτασμό της Εθνικής Παλιγγενεσίας από την κυβέρνηση Ελ. Βενιζέλου, το πλήθος αποτίνει φόρο τιμής στους πεσόντες ενώ στο βάθος διακρίνεται καθαρά η πινακίδα του τότε Δημαρχείου της πόλης. Το 1937,γίνονται τα επίσημα εγκαίνια του Ηρώου ενώ ο κεντρικός καθεδρικός ναός της Αγίας Τριάδος, βαίνει προς την ολοκλήρωσή του. Λίγα χρόνια μετά, το 1941, οι Γερμανοϊταλοί κατακτητές παρατάσσονται και παρουσιάζουν όπλα (τι άλλο είχαν;) μαγαρίζοντας τον χώρο του Ηρώου της πόλης χωρίς να κάμψουν όμως ποτέ το φρόνημα των ανθρώπων της και το όνειδος για τους δωσίλογους και τους συνεργάτες τους. Στην ίδια αυτή πλατεία μετά την απελευθέρωση του 1944, παρελαύνουν οι νεαρές Αγιονικολιώτισσες Επονίτισσες με περιβραχιόνια τιμώντας τη συμμετοχή της νεολαίας στο αντιφασιστικό μέτωπο και τους αγώνες της Εθνικής Αντίστασης. Το 1964, από τον εξώστη του παλιού δημαρχείου απευθύνει δημοκρατικό προσκλητήριο ο Γέρος της Δημοκρατίας στους κατοίκους της πόλης και την υπόσχεση μιας Άνοιξης που δεν άργησαν να καταστρέψουν σε λίγα χρόνια τα τανκς. Στη μεταπολίτευση του 1974, οι πολιτικές συγκεντρώσεις επιλέγουν τον ίδιο χώρο για να ακουστεί ξανά ο δημοκρατικός λόγος. Ο χρόνος πυκνώνει τα γεγονότα καθώς περνά αλλά η πλατεία της πόλης είναι πάντα εκεί και αποτυπώνει όλους τους μετασχηματισμούς. Ίσαμε τη σύγχρονη επικαιρική μας συνθήκη , σε μια περίοδο που ο κόσμος φαίνεται να αλλάζει επικίνδυνα και η κινητοποίηση για δικαιώματα και αξιοπρεπή δημόσια περίθαλψη καταφέρνουν και πάλι να συγκεντρώνουν το πλήθος, σε μια ομόθυμη κραυγή. «Κάτω τα χέρια από το ΕΣΥ και τη δημόσια Υγεία!»
Αυτή η μικρή «μεγάλη» δική μας πλατεία, τα τελευταία χρόνια έμελλε να εξελιχθεί σε κυκλοφοριακό κόμβο, γεμάτη με εμπορικές χρήσεις, σχεδόν αποκομμένη από τις στιγμές της καθημερινής σχόλης. Μια πολύβουη σειρά εποχούμενων ανθρώπων που αναζητούν χώρο στάθμευσης γύρω από τον κυκλικό κήπο που περιβάλλει το Ηρώον, έχοντας χάσει πριν από χρόνια και τους περίφημους φοίνικες που τον χαρακτήρισαν για πολλές δεκαετίες μεταπολεμικά. Που κλείνει μόνο όταν οι συνθήκες απαιτούν την κινητοποίηση και τη διαδήλωσή μας στους δρόμους, με κάθε ευκαιρία που απαιτεί την αφύπνιση και τη μετακίνησή μας από την ιδιώτευση και την εξάρτηση των «μέσων κοινωνικής αποχαύνωσης». Είναι η ώρα που η πλατεία παίρνει πάλι τον χαρακτήρα που πρέπει να έχει πάντα ο κεντρικός δημόσιος χώρος του τόπου που συνυπάρχουμε. Που συναντά τις στιγμές της Ιστορίας που τιμήσαμε, παρελάσαμε με καμάρι για την Αντίσταση, υψώσαμε τη φωνή να εκστομίσουμε με σθένος πολιτικά αιτήματα ή και συνθήματα, εκφράσαμε με ζέση και πάθος το δικαίωμα να συνυπάρχουμε, αλλά και να δείχνουμε πάντα σεβασμό στη διαφορετική άποψη. Αυτός είναι ο κοινός μας τόπος. Ο δημόσιος χώρος της πόλης. Ο δεσμός μας με όσους έζησαν και βημάτισαν εδώ, η μνήμη του παρόντος και το πεδίο των μελλοντικών αγώνων της νεολαίας και όλων όσων αρνούνται τον εφησυχασμό.
Αυτός ο δημόσιος χώρος ανήκει σε όλους και κυρίως στους πεζούς, τα παιδιά και τους επισκέπτες μας. Η πρόταση της δημοτικής αρχής για την αναδιαμόρφωση του κεντρικού χώρου της πόλης μέσω της ΣΒΑΑ3, πρέπει να μας ενώσει με όλους τους τρόπους και να προσφέρει τη δυνατότητα για μια μεγαλύτερη συνάντηση στους χώρους που συνυπάρχουμε. Με σεβασμό στα σύμβολα που διαχρονικά αποδίδουν τιμή σε όσους πάλεψαν για Ελευθερία και απελευθέρωση, με περισσή φροντίδα και έγνοια για τη σύνδεση με τον χώρο της Αγίας Τριάδος που είναι η «αυλή της πόλης», με αναβάθμιση και ανάδειξη της αρχιτεκτονικής ποιότητας που διασώθηκε σε διατηρητέα και αξιόλογα κτίσματα που άντεξαν και διατηρούν τη συνέχεια της διαδρομής του αστικού της ιστού, με νέες ανθεκτικές φυτεύσεις, αστικό εξοπλισμό και αυξημένο χώρο κίνησης και στάσης για τους πεζούς, με έγνοια για την προσβασιμότητα όλων και ειδικά των ΑμεΑ, με την επίμονη διάθεση να ανακτήσουμε τον ιστορικό πυρήνα της πόλης που επί χρόνια παραμελήσαμε, κάνοντας όσες βελτιώσεις απαιτεί, φωτίζοντας διακριτικά τον χώρο και τα παρτέρια του, φτιάχνοντας ένα δημόσιο χώρο φιλικό και ελκυστικό που θα αποτελέσει το κοινό σημείο συνάντησης και επαφής στο ιστορικό κέντρο της πόλης. Εκεί που πάντα συνέβαιναν όλα και όπου μπορούν να γίνονται διαρκώς περισσότερα! Να νιώσουμε αυτόν τον χώρο κοινόχρηστο, δημόσιο, δικό μας. 
Η θέση της πλατείας ανάμεσα στην παλιά συνοικία των Στεφανιανών, το πιο οργανικό τμήμα του ιστορικού ιστού της πόλης και στη συνοικία του Νομαρχιακού μεγάρου («Κεφάλι»), αποτελούσε από παλιά το βασικό κύτταρο σχηματισμού της πρωταρχικής πολεοδομικής της συγκρότησης. Με αφετηρία τον βούργο4 του ιστορικού Κάστρου του Μεραμπέλου έγινε η οικιστική εξάπλωση του αρχικού πυρήνα και η σταδιακή διασύνδεσή του με τις επάκτιες γειτονιές του «Μύλου» -πάνω από το λιμάνι- μέσω του μεγάλου κεντρικού άξονα (σημερινή Ρ. Κουνδούρου) και με την περιοχή των Αράπικων -πέρα από τον Άι Γιώργη- με τη δημιουργία γέφυρας στη Λίμνη (μετά τη διάνοιξη του καναλιού). Το ανοικτό βορειανατολικό μέτωπο του κόλπου αποτέλεσε έτσι το όριο του τελικού ρυμοτομικού καμβά πάνω στον οποίο υφάνθηκε το συγκρότημα της νεωτερικής πρωτεύουσας του νομού Λασιθίου κυρίως μετά το 1903.
Με την πρόταση της Τεχνικής υπηρεσίας του Δήμου, που τέθηκε σε διαβούλευση, μαζί με τις υπόλοιπες προβλέψεις της αναθεώρησης της ΣΒΑΑ και εγκρίθηκε (όπως αναφέρθηκε στο Α΄μέρος αυτού του κειμένου) με την απόφ. 25/9.02.2026 του Δ.Σ., η ιστορική πλατεία της πόλης επανακτά όλο το γεωμετρικό μέγεθος της έκτασης της προβλεπόμενης από το αναθεωρημένο ρυμοτομικό σχέδιο της πόλης (1935 / εικ.8) ενώ παράλληλα ενοποιούνται και ενσωματώνονται λειτουργικά στην επιφάνειά της τα πλάτη των οδοστρωμάτων των περιμετρικών δρόμων από τις τρεις πλευρές της πλατείας (Δ.Β. & Ν./εικ.9) και με τον τρόπο αυτό η συνολική της έκταση ανέρχεται στα 2 στρέμματα (εικ.10). Μια συνεχής δηλαδή ανοιχτή υπαίθρια και δημόσια διαμόρφωση που αντιπροσωπεύει χωρητικότητα 4000-5000 ορθίων ανθρώπων (!).
Έχοντας τη βιωμένη εμπειρία των τελευταίων 40 χρόνων στην περιοχή της πλατείας, με τη συνεχή χρήση της ως κυκλικού κόμβου μιας ατέρμονης ροής αυτοκινήτων και μιας διαρκούς αναζήτησης θέσεων στάθμευσης από διερχόμενους ή προσωρινούς επισκέπτες που επιβαρύνουν ιδιαίτερα τις συνθήκες χρήσης του χώρου τους δύσκολους θερινούς μήνες, θεωρώ πως η σημερινή πρόταση αναδιαμόρφωσης αποτελεί μια ουσιαστική χειρονομία βελτίωσης του κεντρικού δημόσιου χαρακτήρα της και ανάκτησης του πρωταρχικού ιστορικού πυρήνα της πόλης από τους κατοίκους της. Η Ελληνική και διεθνής πολεοδομική εμπειρία, μόνο θετικά παραδείγματα περιλαμβάνει από τις παρεμβάσεις σε αντίστοιχους χώρους. Χαρακτηριστική -πρόσφατη Ελληνική περίπτωση- αποτελεί η κεντρική πλατεία της Κοζάνης, που αποτελεί αναμφίβολα ένα από τα κορυφαία παραδείγματα εφαρμογής των αρχών μιας βιώσιμης και ανθεκτικής δημόσιας αναδιαμόρφωσης, ενώ η περίφημη Ηigh Line5 της Νέας Υόρκης είναι η πιο εκτεταμένη και τολμηρή παραχώρηση δημόσιου χώρου της πόλης στους πεζούς και η πιο ριζοσπαστική αντιμετώπιση προσβασιμότητας ανοικτών χώρων για κάθε κατηγορία χρηστών και βεβαίως ΑμεΑ, στα οποία παρέχει ζωτικούς χώρους και μια ευρύχωρη και φιλική χρήση που καλύπτει κάθε απαίτηση.
Β.2. Η πλατεία Ελευθερίου Βενιζέλου και η αναδιαμόρφωσή της.
Με την προτεινόμενη αναδιαμόρφωση, της κεντρικής πλατείας, οι κατευθύνσεις που οφείλουν να μας απασχολήσουν μέσω ενός ανοικτού συμμετοχικού σχεδιασμού με την ευρύτερη συμμετοχή της τοπικής ανθρώπινης κοινότητας είναι απαραίτητο να αναφέρονται και στα παρακάτω:
Β.2.1.Ολοκληρωμένη κυκλοφοριακή διευθέτηση των ιστορικών κινήσεων περιμετρικά με τη διατήρηση του βασικού διαμπερούς άξονα της οδού Ρούσου Κουνδούρου και την παράλληλη αναβάθμιση, συντήρηση και βελτίωση της ήπιας χρήσης του που είχε θετικό περιεχόμενο από την υλοποίησή του το 2008. Με αντίστοιχα χαρακτηριστικά οφείλει να οργανωθεί και η μετάβαση των κατερχομένων από την οδό Νικ. Πλαστήρα μέσω της Φιλελλήνων προς τις οδούς Δημοκρατίας και 5ης Μεραρχίας και Κοντογιάννη, με φροντίδα για τη διαχείριση της στάθμευσης των μόνιμων κατοίκων γύρω από τις βασικές οδούς εξυπηρέτησης των ρυθμίσεων. Η αποφασιστική διεύρυνση του πλάτους των πεζοδρομίων εκεί που υπάρχει επάρκεια πλάτους οδοστρώματος ειδικά κοντά στην πλατεία-όπως προβλέπει η πρόταση- θα προσδώσει στην κεντρική ζώνη χαρακτήρα περιπατητικό και θα ενισχύσει περαιτέρω την υποστήριξη του «ανοικτού εμπορικού χώρου» που έχει ήδη θεσμοθετηθεί για την υποστήριξη της ευρύτερης οικονομικής λειτουργίας του ιστορικού πυρήνα της πόλης.
Β.2.2. Η οριζοντιογραφική αρχιτεκτονική διαμόρφωση του χώρου της πλατείας, πρέπει να δώσει προτεραιότητα και περισσότερο χώρο στους πεζούς, στις κινήσεις και τις στάσεις τους και στη λειτουργική άνεση και την καθολική προσβασιμότητα στη χρήση των κοινόχρηστων χώρων σε μια πόλη που δεν έχει φροντίσει να τους προσφέρει μέχρι τώρα ιδιαίτερα προνόμια, ακόμη και σε κοστοβόρες διαμορφώσεις κοινοχρήστων που διαμορφώθηκαν σε χώρους στάθμευσης ή αξιοποιήθηκαν με τρόπο που δεν απέδιδε πρώτη προτεραιότητα στους πεζούς, τα παιδιά και τους νέους κατοίκους. Οι σχετικά ειδικές διαμορφώσεις κοινοχρήστων χώρων σε περιοχές της επέκτασης τα προηγούμενα χρόνια, πέρα από την αναμφίβολη αρχιτεκτονική ποιότητα της επεξεργασίας τους (ακόμη και με πίστα skate-board), δεν διέθεταν πάντα το απαιτούμενο κρίσιμο μέγεθος για υπερτοπική χρήση από τους κατοίκους άλλων συνοικιών της πόλης. Οι δύο μεγαλύτεροι κοινόχρηστοι χώροι (ΚΧ) που αποκτήθηκαν βόρεια του Νοσοκομείου και στην περιοχή του Ελαιώνα τα τελευταία 28 χρόνια, αναμένουν ακόμη την ολοκλήρωση μιας διαμόρφωσης που θα τους αποδίδει προς χρήση στις ιδιαίτερα πυκνοδομημένες γειτονιές που τους περιβάλλουν και ταυτόχρονα θα εξυπηρετεί ανάγκες της πόλης για μεγαλύτερους χώρους αναφοράς με υπαίθριο χαρακτήρα και βοηθητικές (υπόγειες) χρήσεις που θα συμβάλλουν στην ενίσχυση του περιορισμένου δικτύου κοινοχρήστων χώρων και στην εξυπηρέτηση της στάθμευσης των μόνιμων κατοίκων που τόσο έχει ανάγκη η πόλη. Η παρουσία της νεότερης γενιάς Αρχιτεκτόνων της πόλης οφείλει να αξιοποιηθεί από τον Δήμο για να συνεργαστεί μαζί τους με όλους τους τρόπους, καθώς οι προσλήψεις, η συνθετική νοοτροπία και το φρέσκο βλέμμα τους μπορούν να συμβάλλουν αποφασιστικά σε ένα καλά οργανωμένο συμμετοχικό σχεδιαστικό εγχείρημα για τη μελλοντική πόλη.
Β.2.3. Η διασύνδεση της κεντρικής πλατείας της πόλης, με τις παρακείμενες δημοτικές κτιριακές εγκαταστάσεις του χώρου πολιτιστικών χρήσεων του παλαιού Ειρηνοδικείου που παραχωρήθηκε στην πόλη με τον Ν.4583/2018 και την μεγάλη αυλή του παλιού Γυμνασίου (ως χώρου υπαίθριων θερινών εκδηλώσεων) μπορεί να διαμορφώσει ένα πυρήνα κεντρικών υποδομών, ένα «πυκνωτή Πολιτισμού» και να αποτελέσει σημείο αναφοράς για την εξωστρέφεια της πόλης και του Δήμου με εκδηλώσεις υπερτοπικού χαρακτήρα τα επόμενα χρόνια. Η πρόσφατη εμπειρία των ποιοτικών εκθεσιακών δράσεων στο πλαίσιο του Τετραημέρου Λόγου και Τέχνης 2025, αναμφίβολα πρέπει να αποτελέσει την αφετηρία για μια ολοκληρωμένη πρόταση αποκατάστασης και επανάχρησης του Ειρηνοδικείου αποκλειστικά για χρήσεις Πολιτισμού καθώς μπορεί να στεγάσει ως χώρος τη μόνιμη καλλιτεχνική συλλογή της πόλης και διαρκή Εργαστήρια δημιουργικών δραστηριοτήτων στο Ισόγειο και παράλληλα να υποδέχεται και να φιλοξενεί περιοδικές εκθέσεις με προσεκτικά επιλεγμένο περιεχόμενο στον εξαιρετικό εκθεσιακό χώρο του Α΄ορόφου. Το Ειρηνοδικείο μπορεί να αναδειχτεί τα επόμενα χρόνια σε Δημοτική Πινακοθήκη και Κέντρο εικαστικών τεχνών της πόλης και να αποτελέσει ένα δεύτερο πόλο και αποθετήριο της τοπικής δημιουργικής ιδιαιτερότητας με υψηλή συμπληρωματικότητα με το Φρουραρχείο που θα οργανωθεί ως Χώρος προβολής της Ιστορικής διαδρομής και παρουσίασης μέσω των σύγχρονων τεχνολογικών εφαρμογών του νεωτερικού Αγίου Νικολάου από τον 20ου στον 21ου αι.
Β.2.4. Ο λειτουργικός εμπλουτισμός της κεντρικής πλατείας με στοιχεία αστικού εξοπλισμού, οφείλει να λαμβάνει σοβαρά υπόψη του τον δυνητικό της χαρακτήρα ως χώρου συγκεντρώσεων και κινητοποιήσεων της ανθρώπινης κοινότητας της πόλης και να συμπεριλάβει ενεργά στον σχεδιασμό της τις παραμέτρους καθολικής προσβασιμότητας ΑμεΑ, τη χρήση φιλικών και ανθεκτικών «ψυχρών» υλικών απέναντι στις καιρικές συνθήκες και την κλιματική κρίση και τη σωστή διαχείριση της απορροής των ομβρίων σε οριακές περιπτώσεις. Ταυτόχρονα οφείλει να προβλέπει τη φύτευση κατάλληλων στοιχείων χλωρίδας και την τοποθέτηση κατάλληλων στοιχείων επαρκούς χωρικού και χαμηλού φωτισμού που θα προστατεύουν από τις θαμβώσεις και δεν θα προκαλούν φωτορρύπανση. Απαραίτητη κρίνεται και η ορθή οδοσήμανση και η χρήση πρόσθετων οδεύσεων και ηχητικής εξυπηρέτησης σε άτομα με αντίστοιχες αναπηρίες καθώς και η χρήση πληροφοριακών σημείων με τη χρήση οθόνης, ψηφιακών πινακίδων και γραφής braille6.
Β.2.5. Η πολεοδομική αναβάθμιση της συνοικίας των Στεφανιανών είχε ξεκινήσει το 2009 με ορισμένες παρεμβάσεις για τη διαμόρφωση του κεντρικού σημείου συμβολής των στενών εσωτερικών της δρόμων και τη βελτίωση της προσβασιμότητας των οδοστρωμάτων. Παράλληλα το 2011, με τη μελέτη της περιοχής του Νομαρχιακού Μεγάρου, είχε τεθεί το θέμα της ανάπλασης του τμήματος του ιστού ανατολικά της πλατείας που περικλείεται από τις οδούς Ηρώων Πολυτεχνείου-Καπετάν Κοζύρη και Κυπρίων αγωνιστών σε συνδυασμό με την ολοκλήρωση του περιβάλλοντος χώρου της Αγίας Τριάδος. Με ήπιες παρεμβάσεις -που είχαν ήδη ξεκινήσει- και σχετικά κίνητρα σε επαγγελματίες της πόλης θα ήταν εφικτή η δημιουργία ενός νέου πόλου-μικρού τοπικού κέντρου χαμηλής κλίμακας με ήπιες εμπορικές χρήσεις και καταστήματα σίτισης που αξιοποιώντας και την πεζοδρομημένη οδό Νικ. Φωκά, θα προσέθετε ένα ενδιαφέροντα ιστό περιδιάβασης δίπλα στην ιστορική πλατεία της πόλης. Η πρόταση για την αναδιαμόρφωση της κεντρικής περιοχής είναι απαραίτητο να συνδυαστεἰ με ήπιες βελτιωτικές παρεμβάσεις σε αυτές τις δύο παλιές γειτονιές, ενοποιώντας πολεοδομικά και λειτουργικά τα χαρακτηριστικά τους με νέο αστικό εξοπλισμό και κατάλληλο οδοφωτισμό και εντάσσοντας στον κεντρικό ιστό της πόλης μια περιοχή με ιδιαίτερη πολεοδομική κλίμακα που αναφέρεται στις απαρχές της συγκρότησης του οικιστικού συγκροτήματος του Αγίου Νικολάου.
Β.3. Η ανάγκη ενοποιητικής οπτικής στη στρατηγική των παρεμβάσεων.
Τα ζητήματα που είχαν αναλυθεί στο Α΄ μέρος αυτού του κειμένου (για τη συνοικία «Αράπικα») , σχετικά με την ανάγκη εξασφάλισης θέσεων στάθμευσης των μόνιμων κατοίκων και την εισαγωγή κανονισμού γειτονιάς κατά την πολεοδομική ανάπλαση, είναι αυτονόητο πως ισχύουν σε όλες τις αντίστοιχες παρεμβάσεις πολεοδομικού χαρακτήρα που θα οργανωθούν και θα προγραμματισθούν με αφετηρία τη ΣΒΑΑ τα επόμενα χρόνια. Η περιοχή της ιστορικής πλατείας της πόλης είχε συσσωρεύσει επί χρόνια πολλά προβλήματα που αφορούσαν την κυκλοφοριακή και τη λειτουργική της επάρκεια. Σήμερα προσφέρεται η δυνατότητα να γίνει με την αναδιάταξη που προτείνεται, ο μετασχηματισμός της από πολύβουο κυκλικό κόμβο αυτοκινήτων σε κοινόχρηστο υπαίθριο δημόσιο χώρο υποδοχής και αναφοράς των κατοίκων, των νέων ανθρώπων και των επισκεπτών της πόλης. Η αναδιοργάνωσή της δεν θα αποτελέσει μια απλή οριζοντιογραφική και γεωμετρική σχεδιαστική πρόταση αλλά στην ουσία θα είναι μια προσπάθεια επανάκτησης του δημόσιου χαρακτήρα του ιστορικού της κέντρου από αυτούς τους οποίους δικαιωματικά οφείλει να εξυπηρετεί. Δηλαδή αυτούς που γεννήθηκαν ή επέλεξαν να ζήσουν εδώ, τους κατοίκους της πρωτεύουσας της Π.Ε. Λασιθίου και βέβαια τους πολλούς επισκέπτες που την επιλέγουν ως προορισμό και στους οποίους ο τόπος οφείλει να προσφέρει τις καλύτερες δυνατές χωρικές ποιότητες, βελτιώνοντας καθημερινά τη φέρουσα ικανότητα, δηλαδή τις υποδομές και τα δίκτυα, τους δημόσιους χώρους και τις εξυπηρετήσεις που προσφέρει σε όλους ανεξαιρέτως. #
Οδυσσέας Ν. Σγουρός,
Αρχιτέκτων Μηχανικός ΕΜΠ
(Στο Γ ΄μέρος: Παρεμβάσεις ΣΒΑΑ & συνολική στρατηγική σε επίπεδο Δήμου – Βελτιώνοντας τη φέρουσα ικανότητα της περιοχής).
Σημειώσεις:
1.Η γνωστή σειρά έργων (los caprichos) του Ισπανού ζωγράφου F. Goya, στο τέλος του 18ου αι. είχε ως βασικό θέμα των εφιαλτικών εικονογραφήσεών του με σκηνές πολεμικών μαχών και ανθρώπινης δυστυχίας «τον ύπνο της λογικής που γεννά τέρατα» και αποτελούσε μια έμμεση αλλά σαφή αναφορά που κατήγγειλε και στηλίτευε τις πρακτικές των πολεμοκάπηλων και αρπακτικών ελίτ εκείνης της εποχής. Ο νοών νοείτω.
2.Μονέδα: Το Προεδρικό μέγαρο της Δημοκρατίας της Χιλής που βομβάρδισαν με πολεμικά αεροπλάνα (!) οι αμερικανοκίνητοι στασιαστές με τον κατοπινό δικτάτορα στρατηγού Α. Πινοσέτ στις 11.09.1973 για να ανατρέψουν τον δημοκρατικά εκλεγμένο αριστερό Πρόεδρο της Χιλής Σαλβαδόρ Αλιέντε, ένα μεγάλο ουμανιστή με σπάνιες πολιτικές και ηθικές αρχές που υπερασπίστηκε μέχρι τέλους τα συμφέροντα των απλών ανθρώπων και του λαού του.
3.ΣΒΑΑ: Στρατηγική βιώσιμης αστικής ανάπτυξης. Πρόγραμμα χρηματοδότησης παρεμβάσεων στα 4 αστικά κέντρα, πρωτεύουσες των Π.Ε. της Κρήτης, από το οποίο προβλέπεται η διάθεση συνολικής χρηματοδότησης ύψους 13 εκατ. ευρώ στην πόλη του Αγίου Νικολάου με ορίζοντα υλοποίησης το 2029. Η στρατηγική αυτή έχει στόχο έργα και υποδομές που θα βελτιώσουν τις συνθήκες του ευρύτερου αστικού συγκροτήματος του Αγίου Νικολάου και βρίσκεται σήμερα σε φάση αναδιαμόρφωσης και αναθεώρησης των προτάσεών της με την ένταξη προτάσεων που διαθέτουν ένα σημαντικό επίπεδο ωρίμανσης και αξιολογήθηκε από τη δημοτική αρχή πως εντάσσονται στη λογική της συνολικότερης αναβάθμισης του αστικού περιβάλλοντος και της ουσιαστικής ποιοτικής βελτίωσης των συνθηκών διαβίωσης των κατοίκων της πόλης.
4.Βούργος (από το μεσαιωνικό burgo/burgus = προάστιο): Οίκηση γύρω από τα τείχη ενός οχυρωμένου κάστρου, φρουρίου ή οχυρωμένου οικισμού (Καστέλι) κατά τον Μεσαίωνα. Ήταν το κατοικημένο μέρος όπου ζούσε ο άμαχος πληθυσμός, έμποροι και τεχνίτες, σε αντίθεση με το κάστρο που στέγαζε τη φρουρά και τον «άρχοντα».
5.H High Line («Υψηλή Γραμμή») στη Νέα Υόρκη είναι ένα μοναδικό υπερυψωμένο γραμμικό πάρκο μήκους 2,33 χλμ., κατασκευασμένο σε μια παλιά, εγκαταλελειμμένη σιδηροδρομική γραμμή στο Μανχάταν. Εκτείνεται από το Meatpacking District έως το Hudson Yards, προσφέροντας κήπους και παρτέρια με φυτεύσεις, έργα τέχνης, θέα στον ποταμό Χάντσον και χώρους για περιπάτους, με ιδιαίτερη και συστηματική φροντίδα για την καθολική προσβασιμότητά του από όλους τους κατοίκους της πόλης και ειδικά τους ανάπηρους.
6.Κώδικας Βraille (Μπράιγ) ονομάζεται το σύστημα γραφής και ανάγνωσης ατόμων με οπτική αναπηρία. Το όνομά του οφείλεται στον εφευρέτη του Λουδοβίκο Μπράιγ (γαλλ. Louis Braille).#
